ابطال پذیری فرضیات در روانشناسی اسلامی
ساعت ٧:٥٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱/۳٠  کلمات کلیدی:

باید توجه داشت در روانشناسی اسلامی فرضیات و نظریه های نشات گرفته از پیش فرض های اسلامی قابل ابطال می باشند و این به معنای ابطال پیش فرض های زیر بنایی آنها نمی باشد، گزاره های دینی صرفا می توانند به عنوان پیش فرض هایی زمینه شکل گیری فرضیه ها قرار گیرند و عالم روانشناس ممکن است در استخراج پیش فرض ها از منابع اسلامی، صورت بندی فرضیه بر اساس آن، ملاحظه شواهد، نحوه تفسیر آنها و حکم در مورد کفایت شواهد و دیگر مراحل بررسی فرضیه و شکل گیری نظریه دچار اشتباه گردد و بدین ترتیب نظریه و فرضیه نشات گرفته از آموزه های  اسلامی در معرض بطلان قرار گیرد؛ عالم در جریان علم ورزی خود از خطا و غفلت برحذر نیست که این از طبیعت علم ورزی ناشی می شود و شامل روانشناسی اسلامی نیز می گردد.

بر این اساس باید بیان داشت که اگرچه در روانشناسی اسلامی تلاش بر این است که فرضیه ها بر اساس پیش فرض های اسلامی شکل گیرد ولی صرف این تلاش، اسلامی بودن فرضیات و یافته ها در روانشناسی اسلامی را تامین و تضمین نمی کند


 
اهمیت و ضرورت طرح مسئله روانشناسی اسلامی
ساعت ٧:٥٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱/۳٠  کلمات کلیدی:

همان طور که پیش از این بیان گردید علمی که خنثی بوده و فارغ از پیش فرض های معرفت شناختی و هستی شناختی باشد نداریم، بنابراین اگر در صدد نباشیم که آگاهانه پیش فرض های اسلامی را روشن ساخته و فرضیه ها و نظریات روانشناسی را در زمینه ای دینی شکل دهیم، در آن صورت تحت تاثیر روانشناسی غربی و پیش فرض های غیر اسلامی آنان که بعضا با جهت گیری اسلامی در تعارضند قرار خواهیم گرفت.

پدید آوردن روانشناسی اسلامی از آنرو مطلوب است که پیش فرض های برگرفته از اسلام در مقایسه با پیش فرض های مبنایی نظریه های موجود در روانشناسی استوارتر است و به همین دلیل این امکان را پدید می آورد که بتوان نظریه های استوارتری در قلمرو علم روانشناسی به وجود آورد، اموزه های دینی در مورد هویت آدمی از چنان قدرت و صلابتی برخوردار است که بتوان با الهام گرفتن از آنها نظریه ای توانمند تر برای تبیین و فهم رفتارهای آدمی پدید آورد.

همچنین باید توجه داشت که در مقام عمل نیز نتایجی که بر عمل ما مترتب می شود از آن پیش فرض ها خلاصی ندارد، تئوری های علمی که متکی به پیش فرض های متفاوتی هستند ، ثمرات عملی متفاوتی هم خواهند داشت؛  یعنی اگر پیش فرض های ما محدودیت هایی در جهان واقع بر حرکت ما اعمال کند ، این محدودیت ها تا به آخر همراه ما خواهد بود و لذا اگر آن پیش فرض ها آفت خیز باشند ثمرات عملی آن هم آفت خیز خواهند بود و اگر حاصلخیز باشد ، حاصلخیز است.


 
ساختار روانشناسی اسلامی
ساعت ٧:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱/۳٠  کلمات کلیدی:

هر تلاش علمی وابسته به ملاحظات معرفت شناختی و هستی شناختی ویژه ای است و کنار گذاشتن پیش فرض های متافیزیکی از کار تجربی عملا ممکن نمی باشد، جهان بینی و پیش فرض های دانشمند بر داده های او تاثیر می گذارد و تشتت آرا در روانشناسی نیز از آنرو پدید آمده است که هر دانشمندی با توجه به پیش فرض های خاص خود در مورد ماهیت انسان، تبیین روانشناختی ویژه ای از او ارائه می دهد.

لذا از آنجا که منطقا امکان ندارد دانشمندی بدون گذار از منطقه پیش فرض ها به یافته های تجربی برسد، روانشناسی اسلامی به دنبال آن است که آگاهانه پیش فرض های انسانشناختی اسلامی را تعیین کرده و روانشناسی را بر اساس این پیش فرض ها بنا سازد.

منظور از روانشناسی اسلامی بنا کردن علمی جدید و بومی که مخصوص مسلمانان باشد نیست؛ لذا تلاش های برخی افراد در به دست آوردن گزاره های روانشناسانه دینی و الحاق آنها بدون گذار از آزمون تجربی به علم روانشناسی، تحت عنوان روانشناسی اسلامی قرار نمی گیرد .

روانشناسی اسلامی در صورت تحقق، علمی بشری و جهانی است که با توصیف و تبیین، پیشبینی و کنترل پدیده های روانی سرو کار دارد و روش آن نیز روش تجربی می باشد .

در واقع روانشناسی اسلامی رویکردی در علم روانشناسی خواهد بود که در کنار سایر رویکرد ها قرار می گیرد؛ روشن است که علم ورزی در اینجا باید روند تجربی خود را در آزمودن فرضیه ها طی کند، اما تأثیری که ممکن است از اندیشه اسلامی در آن آشکار گردد، نفوذ درون مایه پیش فرض های انسان شناختی اسلامی در جریان شکل گیری فرضیه هاست. این فرضیه ها در صورتی که با شواهد تجربی پشتیبانی شوند و جواز حضور در عرصه علم روانشناسی را بیابند، همچنان صبغه پیش فرض های زیرساز خود را به همراه خواهند داشت، با توجه به چنین رسوخ پایداری که در تعیین محتوای فرضیه ها و در نهایت در پیکر نظریه علمی نقش مهمی بازی می کند، کاملا موجه است که نظریه را به نوع هستی شناسی موثر بر آن منتسب کنیم و آن را اسلامی بخوانیم.

بنابراین در بنا ساختن روانشناسی اسلامی کافی است بتوان از معرفت های دینی منظومه ای فراهم آورد که به منزله پیش فرض نظریه ای علمی در پیکر آن نفوذ کند، به نظر می رسد که آموزه های دینی در قلمرو روانشناسی چندان وفور و غنا دارد که بتوان از آنها به عنوان پیش فرضهای علم روانشناسی استفاده کرد و به صورت بندی فرضیه ها بر اساس آنها پرداخت و چنانچه در مقام آزمون این فرضیه ها شواهدی برای تبیین ها و پیش بینی های نشات گرفته از آنها به دست آید و تعداد اینگونه فرضیه های مستظهر به شواهد در حدی باشد که بتوان نظریه ای در قلمرو روانشناسی شکل داد، در آن صورت می توان از روانشناسی اسلامی سخن گفت.

 


 
انواع ارتباط دین و روانشناسی
ساعت ٧:٢٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱/٢٧  کلمات کلیدی:

سه نوع ارتباط دین و روانشناسی متصور و قابل بررسی و تحقیق است که هر کدام به طور مختصر توضیح داده می شود:

روانشناسی و دین

در این زمینه بحث در این است که روانشناسی در یک طرف و دین در طرف دیگر قرار دارد و این دو مجزای از یکدیگر تلقی می گردند و مشترکات و مفترقات آنها مورد بحث واقع می شود و تحقیق می گردد که در کجا با هم منطبق و در کجا با هم متفاوتند و هر کدام چطور و چه مقدار در حل مشکلات انسان توانمند هستند؛ کتاب های روانکاوی و دین یونگ، قرآن و روانشناسی محمود بستانی و بخشی از دین و روان ویلیام جیمز بیش تر از این نوع مباحث سخن گفته اند.

روانشناسی دین

در این زمینه دین به عنوان یک موضوع مورد بررسی روانشناختی  قرار می گیرد که چرا و چگونه پدید آمده است؟ کدام حالت های روانشناختی باعث ایجاد، تثبیت یا عدم تثبیت آن شده است؟ پدیده های درون دین و اجزای آن چگونه تحلیل روانشناختی خواهند شد؟ ماهیت تجربه دینی چیست و تا چه اندازه شیوع دارد؟ دین از چه طریقی بر رفتار فرد و جامعه تاثیر می‌گذارد؟ چرا مردم اعتقادت دینی و معنوی را توسعه می‌بخشند؟ آیا تجربه‌های دینی و معنوی پرتویی بر ارتباط ذهن‌ـ‌مغز می‌افکند؟ اعتقادات دینی و معنوی چه تاثیری بر سلامت جسمی و روانی دارد؟. دغدغه اصلی روانشناسان در این زمینه تاثیر تجربیات دین بر رفتارها و اعتقادات فرد است و در صددند تا با مطالعه رفتارهای مشهود (عمدتا رفتارهای اجتماعی و تشریفاتی) و تجربیات دینی افراد به کشف ماهیت فعالیت‌های ذهنی انسان بپردازد.

روانشناسی دینی

در این زمینه منظور این است که روانشناسی در بستر فرهنگ دینی تکوین و رشد یابد، از مبانی هستی شناسی و معرفت شناختی و انسان شناختی دینی متاثر شود و در عین حال ماهیت علمی و تجربی خود را نیز حفظ کند.